• بسم الله الرحمن الرحيم
  • طرحهای تحقیق آزمایشی
  • آزمایش موثر ترین روش تحقیق کمی برای تبیین رابطه علت ومعلولی میان دو یا چند متغیر است . به منظور رسیدن به نتایج معتبرآزمایش باید با دقت خاص وبا توجه کامل به جزییات انجام گیرد .در این فصل معیار های معتبربودن آزمایش ها ودیگر عواملی را که باید در طراحی آنها مورد توجه قرار گیرند توضیح داده ومتداول ترین طر حها ی آزمایشی را نیز بیان می کنیم .

از میان روشهای مختلف تحقیق کمی ،آزمایش دقیق ترین آزمون برای فرضیه های علی است .

گر چه طرحهای همبستگی وعلی - مقایسه ای می توانند حاکی از وجود رابطه علی میان متغیر ها باشد ، لیکن برای مشخص کردن این امر که رابطه مشاهده شده رابطه علت ومعلولی است یا خیر ، به آزمایش نیازمندیم .

  • یک مثال از طرحهای آزمایشی –همبستگی در تحقیق باراک روزن شاین و نرما فورست ارایه شده است در این پژوهش ،پژوهشگران دریافتند که بین سطح یادگیری دانش آموزان ومیزان استفاده معلم از شیوه گردش سوال همبستگی معناداری وجود دارد
  • به عبارت دیگر معلمانی که از شیوه گردش سوال درمقیاس وسیع بهره می گیرند غالبا نسبت به معلمانی که به ندرت از این شیوه استفاده می کنند ، کلاسهای موفق تری دارند .
  • تعا ریف اصطلاحات
  • متغیر مستقل: (متقییر عمل آزمایشی یا مداخله ای )
  • متغیری که تغییرات آن وابسته به چیزی نیست ودر تحقیقات آزمایشی دراختیار پژوهشگر است ومحقق می تواند آن را دست کاری کند .
  • متغیر وابسته ( ملاک ):متغیری که تغیرات آن به اعتبار متغیر مستقل است که پژوهشگر توانایی هیچ گونه دخل وتصرف در آن را ندارد
  • مثال :بین هوش (مستقل)وپیشرفت تحصیلی(وابسته) رابطه وجود دارد .
  • پیش آزمون :اگر متغیری قبل از اجرای عمل آزمایشی اندازه گیری شود به آن پیش آزمون گویند .
  • پس آزمون :متغیری که برای مشخص کردن نتیجه مورد نظر عمل آزمایشی اندازه گیری می شود پس آزمون گویند .
  • گروه گواه :برای نامیدن گروه  مقایسه استفاده می کنیم .
  • اعتبار درونی آزمایشها
  • تعریف اعتبار درونی یک آزمایش :
  • میزانی که متغیرهای مزاحم توسط پژوهشگر مهار شده است به گونهای که هر اثر مشاهده شده را بتوان صرفا به متغیر عمل آزمایشی نسبت داد .
  • متغیر مزاحم :به هر متغیر دیگر غیر از متغیر عمل آزمایشی گفته می شود .چون محقق نمی تواند اثرانرا اندازه گیری ومشاهده یا خنثی کند نتایج تحقیق را به انحراف می کشد .
  • مثال : جلوگیری از حرکت آزادانه کودک (مستقل )موجب پرخاشگری (وابسته )او می شود. دراینجا یک ناکامی ایجاد میشود که این ناکامی قابل اندازه گیری وحضم کردن نیست که به آن متغییر مزاحم گوییم .

  •   
  • کمپل واستانلی وتوماس کوک  12متغییرمزاحم را مشخص کردند که می توانند نتایج یک تحقیق آـزمایشی را تحت تاثیر قرار دهند.
  • 1-پیشینه یا تاریخ :وقایع ویژه ای که بین فاصله زمانی دو بار پژوهش رخ می دهد وبرروی متغیر وابسته اثر می گذارد عامل تاریخ یا مجاورت گویند .
  • مثال :سر وصدا در شروع یک آزمون -
  • مثال :شیوع یک بیماری مسری در هنگام آزمون
  • 2-رشد :از عوامل تاثیر گذار برمتغییر وابسته که شامل تغییرات حسمی وروانی اجتماعی درطول تحقیق است که درگذشت زمان موثر است
  • مثال : مسن شدن  ، عاقل شدن ،
  • 3- آزمون : دربسیاری از تحقیقات آموزشی قبل از عمل آزمایشی یک پیش آزمون به عمل می آید وپس از آن ،پس آزمون اجرا می شود واین پیش آزمون با عث می شود که دانش آموزان عملکرد بهتری داشته باشند .زیرا تجربه کسب کرده اند .
  • 4- ابزار :رشد یادگیری مشاهده شده در نتایج حاصل از پیش آزمون وپس آزمون می تواند حاصل تغییرات ایجاد شده در ابزاراندازه گیری باشد .
  • 5-بازگشت(رگرسیون)آماری:هر گاه از شیوه پیش آزمون –پس آزمون برای سنجش تغییرات حاصل از عمل آزمایش بهره گرفته شود این احتمال وجود دارد که بازگشت آماری تبیین کننده میزان رشد مشاهده شده دریادگیری باشد .
  • بازگشت آماری گرایشی ست که در آزمودنی هایی مشاهده می شود که نمره آنها در یکی از دوسوی انتهایی توزیع قرار دارد بدین صورت که نمره این گروه از افراد هنگام اندازه کیری دوباره به میانگین نزدیکتر میشود .
  • مثال :گروهی از دانش آموزان که رتبه آنها در آزمون پیشرفت خواندن پایین تر از 15درصد بوده است انتخاب کرده ایم اگر همین دانش آموزان با همین آزمون ویا آزمون مشابه دیگری مورد سنجش قرار گیرند به علت بازگشت آماری میانگین نمره آنان در آزمون دوم احتمالا از آزمون اول بیشتر خواهد بود
  • 6-عامل افتراقی: عامل تفاوتهای مشاهده شده در آزمون نهایی میان دو گروه انتخاب افتراقی آزمودنیها بوده است  دربرخی از طرحهای آزمایشی که در آنها از گروه گواه بهره گرفته می شود به علت انتخاب افتراقی آزمودنی های پژوهش در گروهای آزمایشی وگواه تاثیر عمل آزمایشی با سایر عوامل آمیخته می شود .
  • 7-افت آزمایشی :ممکن است برخی از آزمودنی های گروههای آزمایش یا گواه را در حین پژوهش از دست بدهیم .
  • مثال :ممکن است برخی از آنها از شرکت درتحقیق اجتناب کرده شانس شرکت در پیش آزمون ویا پس آزمون را از دست بدهند ویا چند جلسه غایب باشند 0پدیده از دست دادن شرکت کنندگان در پژوهش در جریان آزمایش ،آفت آزمایشی یا کاهش نامیده می شود .
  • 8-تعامل انتخاب ورشد :این متغییر مزاحم مشابه عامل انتخاب افتراقی است .با این تفاوت که رشد ،متغییر خاصی است که با آن آمیخته شده است
  • 9-انتشار عمل آزمایش :چنا نچه عمل آزمایشی بسیار مطلوب تر از عمل گروه گواه باشد ،این احتمال وجود داردکه اعضای گروه گواه در صدد دستیابی به عمل آزمایشی بر آیند .احتمال انتشار عمل آزمایشی بخصوص هنگامی که شرکت کنندگان دو گروه آزمایش وگواه در طول اجرای آزمایش به یکدیگر نزدیکند  ،بیشتر خواهد بود .
  • مثال :فرض کنید از تعدادی از معلمان یک مدرسه(گروه عمل آزمایشی ) خواسته شده تا برنامه جالب وجدید به کار گیرند در حالی که از دیگر معلمان این مدرسه(گروه گواه ) خواسته شده است که مانند گذشته از برنامه سنتی استفاده کنند0
  • ادامه
  • در جریان اجرای این پژوهش ممکن است برخی از معلمان گروه گواه در مورد برنامه جدید با معلمان گروه آزمایش به بحث وتبادل نظر بپردازند به علاوه ممکن است آنهابعضی ازموادوفعا لیتهای آموزشی رانیز برای استفاده در کلاسهای خود به امانت گیرند درنتیجه عمل آزمایشی درگروه گواه انتشار می یابد 0
  • 0
  • 10-رقابت جبرانی گروه گواه (تاثیر جان هنری ):رقابت جبرانی در شرایطی رخ می دهد که شرکت کنندگان گروه گواه به واسطه رقابت با آزمودنیهای گروه آزمایشی عملکرد بالاتر از سطح معمول خود داشته باشند 
  • مثال :گری سارتسکی مشاهده کرد که پیشرفت تحصیلی ریاضی دانش آموزان گروه گواه درمقایسه با دانش آموزان کلاسهای که در آن درس ریاضی به صورت تضمینی ارایه شده بود از افزایش چشمگیری بر خوردار بود اگر این پدیده رخ دهد تفاوت مشاهده شده ین گروههای آزمایشی وگواه یا عدم وجود تفاوت درپس آزمون می تواند به انگیزش غیر معقول گروه گواه نسبت داده شود نه به تاثیرات عمل آزمایشی .
  • 11-یکسان سازی جبرانی عمل آزمایشی :این متغییر مزاحم ممکن است زمانی رخ دهد که گروه آزمایشی عمل را دریافت کند که به واسطه آن آزمودنیها امکانات وخدمات مطلوبی را دریافت کنند در چنین شرایطی امکان دارد مجریان بکوشند با ارایه وخدمات مشابه در گروه گواه تفاوت موجود را جبران کنند 0
  • 12-تضعیف نامطلوب روحیه در گروه گواه :چنانچه آزمودنیهای گروه گواه احساس کنند که  گروه آزمایش عمل مطلوبی را دریافت میکنند که انها از دریافت آن محرومند ممکن است انگیزه خود رابرای تلاش از دست بدهند در نتیجه عملکرد آنها در پس آزمون پایین تر از حد معمول خود خواهند بود وعملکرد گروه آزمایش از آنچه است بهتر به نظر می رسد زیرا به واسطه تضعیف روحیه گروه گواه تفاوت بین نمره های پس آزمون دوگروه آزمایش وگواه به صورت مصنوعی افزایش یافته است 0
  • اعتبار بیرونی آزمایشها
  • عبارت است از میزانی که می توان  یافته های یک آزمایش را به افراد وموقعیتهایی که درپژوهش شرکت نداشته اند ،تعمیم داد یافته های یک آزمایش علوم تربیتی ممکن است در یک موقعیت ،کاملا دارای اعتبار بیرونی باشد ،در موقعیتی دیگر اعتبار کمتری داشته باشد ودر موقعیت دیگر اصلا معتبر نباشد
  • اعتبار جامعه
  • اعتبار جامعه :بیانگر میزان تصمیم پذیری نتایج یک آزمایش از نمونه مورد پژوهش به گروه بزرگتر خاصی می باشد0
  • انواع اعتبار جامعه از نظر براخت وگلاس
  • 1-میزانی که می توان یافته های نمونه آزمایشی را به جامعه  مورد نظر تعمیم داد0
  • مثال :فرض کنید شما آموزگاری هستید که تلاش می کنید توانایی درک مطلب وخواندن دانش آموزان خود را بهبود بخشید 0شما می خواهید بدانید که آیا برنامه خواندنی که در چهارچوب یک ابرمتن ارائه شده است در مقا یسه با کتا بهای سنتی به کسب موفقیت بیشتر دانش آموزان منجر خواهد شد یا خیر .
  • نکته ها
  • جامعه ای را که نمونه از آن انتخاب شده اند ، جامعه قابل  دسترس آزمایشی نامیده اند
  •  
  •     جامعه قابل دسترس آزمایشی معمولا جامعه محلی می باشد 0
  • جامعه بزرگتری که یافته های پژوهش به آن تعمیم داده می شود را جامعه هدف می نامند .
  • نوع دوم اعتبار جامعه از نظر براخت  وگلاس  
  • 2میزان تعاملی که متغییر های شخصیتی برتا ثیرات عمل آزمایشی دارند .
  • توانایی دانش آموزان ،جنسیت ، برونگرایی ،درون گرایی وسطح اضطراب نمونهای از متغییر های شخصیتی هستند 0
  • اعتبار بوم شناختی
  • میزان تعمیم پذیری یافته های یک پژوهش از محیط ایجادشده به وسیله پژوهشگر به شرایط محیطی دیگر است .اگر آثار عمل آزمایشی تنها تحت شرایط محدود وخاص یا فقط توسط پژوهشگر اصلی قابل دستیابی باشد،گفته می شود که یافته های پژوهش فاقد اعتبار بوم شناختی است .
  • ده عامل موثر بر بوم شناختی یک آزمایش از نظر براخت وگلاس 
  • 1-توصیف روشن عمل آزمایشی .
  • پژوهشگر باید عمل آزمایشی را با ذکر جزییات کافی به گونه ای توصیف کند که دیگر پژوهشگران بتوانند آنرا مجددا به کار گیرند .
  • فرض کنید که پژوهشگری به این نتیجه رسیده است که روش مباحثه در مقایسه با روش سخنرانی ،در افزایش نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به مشارکت در فعا لیتهای اجتماعی در تابستان موثر است با وجود این ،توصیف پژوهشگر از روش مباحثه به قدری مبهم وناقص است که پژوهشگران دیگری که علا قمند به تکرار این آزمایش هستند ، نمی توانند مطمئن باشند که روش مذکور را به مو قعیتهای دیگر تعمیم دهند 0

2-تداخل عملهای آزمایشی متعدد:گاهی پژوهشگر از یک طرح آزمایشی استفاده میکند که در آن هر آزمودنی تحت تاثیر بیش از یک عمل آزمایشی قرار می گیرد فرض کنید در یک آزمایش هر آزمودنی سه عمل آزمایشی مختلف A-B-Cرا دریافت می کند نتایج بدست آمده نشان داده است که یادگیری حاصل از عمل آزمایشی Aنسبت به عمل های آزمایشی BوCبیشتر ومعنادار بوده است باتوجه به طرح آزمایشی بکار گرفته شده نمی توان یافته ها را با اطمینان به موقعیتی که تنها عمل آزمایشی Aبه کار گرفته می شود تعمیم دادموثر بودن عمل آزمایشی Aممکن است تابع اجرای همزمان دو عمل آزمایشی دیگر باشد هر گاه به نظر آید که تداخل عملهای آزمایشی متعدد تعمیم  پذیری یافته های پژوهش را دچار مشکل می سازد بهتر است از نوعی طرح آزمایشی استفاده شود که هر یک از آزمودنیها تنها تحت تاثیر یک عمل آزمایشی قرار می گیرند .

  • 3-اثر ها ثورن :بیانگر موقعیتی است که در آن شرایط آزمایش به گونه ای تنظیم شده است که افرادآزمودنی به دلیل آگاهی از شرکت در آزمایش با آگاهی از فرضیه های تحقیق ویا به واسطه توجه خاصی که به آنها مبذول می شود ،عملکرد بهتری از خود نشان می دهند 0
  • 4-آثار تازگی واختلال :ممکن است یک عمل جدید آزمایشی تنها به این دلیل موثر باشد که با آموزشهایی که آزمودنی ها به طور معمول دریافت می کنند تفاوت دارد اگر این مطلب صحت داشته باشد نتایج آزمایش قابل تعمیم نخواهد بود زیرا آثار عمل آزمایشی احتمالا بااز بین رفتن جزابیت وتازگی آن از بین خواهد رفت
  • 5-اثر آزمایش گر :یک عمل آزمایشی ممکن است به علت آنکه به وسیله یک آزمایش گر ،معلم یا فرد خاص انجام می گیرد کارامد ویا غیر کارامد باشد در چنین حالتی تاثیرات عمل آزمایشی نمی توان به موقغیتی که فرد دیگری (غالبا یک معلم )عمل آزمایشی را انجام می دهد ،تعمیم داده شود راههای مختلفی که آزمایشگر می تواند براجرای عمل آزمایشی اثر بگزارد در بخش سوداری  آزمایش گر مورد بحث قرار گرفنه است .
  • 6-حساسیت ناشی از پیش آزمون :ممکن است دربعضی آزمایشها پیش آزمون با عمل آزمایشی تعامل یابد وبه دین ترتیب بر نتایج تحقیق اثر بگذارد اگر آزمایش بدون پیش آزمون تکرار شود نتایج پژوهشی متفاوتی بدست  خواهد آمد
  • فرض کنید به تحقیق در باره تاثیر دیدگاههای مطرح شده در یک فیلم بر نگرش دانش آموزان علاقه مندید ممکن است فیلمی را تهیه کنید که گوینده آن دیدگاههای مثبت وسوداری را درمورد تصمیمات بحث انگیز اتخاذ شده توسط یک سیاستمدارمعاصر مطرح می کند برای سنجش تاثیر فیلم نگرش دانش آموزان را نسبت به سیا ستمدار قبل وپس از نمایش فیلم اندازه می گیرد
  • ادامه مثال
  • فرض کنید تغییرات مثبت معناداری در نگرش دانش آموزان مشاهده شده است که براثر عمل آزمایشی یعنی فیلم نسبت داده می شود .آیا می توان این یافته را تعمیم داده ونتیجه گرفت که فیلم در موقعیتهای دیگر نیز همین تا ثیر را خواهد داشت .
  • تعمیم دادن این یافته ها زمانی ممکن خواهد بود که نشان دهیم پیش آزمون اثری بر عمل آزمایشی نداشته است
  • 7-حساسیت ناشی از پس آزمون :
  • این منبع تهدید کننده اعتبار بوم شناختی ،مشابه حساس سازی پیش آزمون است .نتایج یک آزمون ممکن است به اجرای پس آزمون وابسته باشد 0مثال :ممکن است پس آزمون باعث شود که بعضی از دانش آموزان ،مفاهیم یا ایده های خاصی که در جریان عمل آزمایشی ارایه شده اند ،دقیقا مورد پرسش قرار گیرند .زمانی که آزمایش بدون پس آزمون تکرار می شود ،تاثیر عمل آزمایش کاهش می یابد گرچه بروز حساس سازی پس ازمون منطقی به نظر می رسد ولی این عمل به اندازه حساس سازی پیش آزمون مورد بررسی قرار نگرفته است 0
  • تعامل آثار پیشینه وعمل آزمایشی .
  • میتوان ادعا کرد که پژوهشگران نباید یافته های خود را به زمان پس از اجرای آزمایش تعمیم دهند .
  • مثال :پژوهشی که روش آموزشی جدید را مورد ارزشیلبی قرار می دهد ،ممکن است در زمانی انجام گیرد که معلمان دیگر رغبت وعلاقه ای نسبت به روش سنتی ومعمول نداشته باشند آنها ممکن است انگیزه استثنایی وغیر عادی برای نشان دادن برتری روش جدید برروش سنتی یافته باشند 0ممکن است با تکرار این تحقیق تفاوتی مشاهده نکنیم زیرا معلمان دیگر روش مذکوررا  جدید نمی بینند .
  • 9-اندازه گیری متغیر وابسته :
  • ممکن است پیش آزمون وپس آزمون طراحی شده برای اندازه گیری پیشرفت کسب شده یا دیگر بازده های مورد نظر ،تعمیم پذیری یک آزمون را محدود کند .
  • مثال :فرض کنید با آزمون های چند گزینه ای که مدت زمان کوتاهی پس از پایان عمل آزمایش برگزار شده اند ،برتری ابر متن برکتابهای متداول درسی مشخص شده است اگر موثر بودن برنامه ابر متن تنها به این  دلیل باشد که توانایی دانش آموزان را
  • ادامه مثال
  • در پاسخگویی به سوالات چند گزینه ای افزایش داده است نتایج آزمایش به دیگر ابزارهای اندازه گیری قابل تعمیم نخواهد بود
  • برای مثال ممکن است اگر از آزمونهای انشایی در پیش آزمون وپس آزمون استفاده شود بین این دو چهار چوب آموزشی (دو شیوه ارایه محتوا )تفاوتی مشاهده نشود .
  • 10-تعامل آثار زمان اندازه گیری وعمل آزمایشی
  • با اجرای پس آزمون در دویا چند زمان مختلف ممکن است به نتایج متفاوتی در مورد آثار عمل آزمایشی دست یابیم .غالبا مرسوم است که آزمودنیها بلا فاصله پس از اتمام عمل آزمایشی در پس آزمون شرکت کنند نتیجه درمورد موثر بودن عمل آزمایشی تابع شاخصهای است که با اجرای پس آزمون به دست می آید پیشنهاد می شود که در صورت امکان چند هفته ویا چند ماه بعد با استفاده از همان پس آزمون یا آزمون مشابه میزان یادگیری ثبت شده را مورد سنجش قرار دهید .
  • پایان
  • موضوع :طرحهای تحقیق آزمایشی
  • استاد راهنما :سرکارخانم دکتر واصفیان
  • دانشجو : سعادت ظفری زاده
  • اردیبهشت 89
  • طرح معرف
  • ریچارد اسنو طرحهای آزمایشی را به دلیل تصنعیبودن وعدم تعمیم پذیری مورد انتقاد قرار داده اند .اسنو برپایه کار قبلی اگون برنسویک از واژه طرح نظام دار از عملهای آزمایشی محدود وپیش آزمون پس آزمون بهره گرفته است وتمام دیگر متغییر های دیگر مهار شده است 0
  • طرح معرف عبارت است از فرایند طراحی یک آزمایش به گونه ای که هم محیط واقعی که یادگیری در آن رخ می دهد وهم ویژگی های طبیعی  یاد گیرندگاه به صورت دقیق   در آن در آن باز تاب یابد .
  • شش راه حل اسنو جهت معروف بودن طرحها
  • 1-در صورت امکان ،تحقیق را در محیط واقعی آموزشی انجام دهید .
  • 2-پراکندگی محیطی باید در طرح آزمایش لحاظ شود
  • 3-آنچه دانش آموزان در جریان آزمایش انجام می دهتند ،مورد مشاهده قرار دهید
  • 4-بافت اجتماعی که آزمایش درآن انجام می شود مورد مشاهده قرار گیرد
  • 5-آزمودنیها رابرای شرکت در آزمایش آماده کنید .
  • 6-در آزمایش خود یک عمل آزمایش مهار شده را لحاظ کنید .
  • مشکلات طراحی آزمایشها
  • 1-سوداری پژوهشگر :رابرت رونتال می گوید سوداری پژوهشگر به ابتظارات پژوهشگران در ارتباط با نتایج آزمایش اشاره می کند که بون قصد به آزمودنیها پژوهش منتقل شده است ورفتار آنها را متاثر می کند .
  • 2-وفا داری به عمل آزمایش
  • عبارت است ازایشی با ویژ گیهای تعیین شده به وسیله پژوهشگر همخوانی ندارد

 

+ نوشته شده توسط علي كاظمي در دوشنبه دهم خرداد 1389 و ساعت 18:10 |


Powered By
BLOGFA.COM